Rầy chổng cánh (Diaphorina citri) gây hại trên cây có múi và biện pháp phòng trị

26/02/2020
Diện tích cây có múi tại tỉnh Kiên Giang là 688 ha, tập trung ở các huyện Gò Quao, Giồng Riềng, Tân Hiệp, An Minh, An Biên,… Cây có múi là loại cây đặc sản có giá trị kinh tế cao, nhiều gia đình nông dân khấm khá lên cũng nhờ loại cây này. Thế nhưng, không phải nhà nông nào cũng dễ dàng thành công bởi lẽ việc canh tác chúng thật không đơn giản. Bên cạnh các khâu về kỹ thuật canh tác, nhà vườn cũng phải am hiểu và áp dụng đúng biện pháp bảo vệ thực vật để đảm bảo chất lượng và mẫu mã của trái cây thương phẩm. Một trong những đối tượng dịch hại làm “đau đầu” nhà vườn trong nhiều năm qua, có tác động nghiêm trọng đến sinh trưởng của cây, năng suất và chất lượng của trái đó là rầy chổng cánh.

Thời điểm hiện tại mùa khô chuẩn bị kết thúc và mùa mưa chuẩn bị bắt đầu là điều kiện thuận lợi để rầy chổng cánh xuất hiện và gây hại nặng. Khi bước vào mùa mưa, cây có múi sẽ cho ra những đợt đọt non để chuẩn bị cho trái, thời điểm này có nhiều dịch hại tấn công đọt non, trong đó đáng chú ý nhất là rầy chổng cánh. Nhà vườn Kiên Giang nói chung, huyện An Biên nói riêng cần chú ý nhận dạng đối tượng này và lưu ý để có biện pháp phòng trừ hiệu quả hạn chế tối đa sự gây hại.

1. Đặc điểm hình thái và sinh học của rầy chổng cánh

- Rầy chổng cánh có tên khoa học là Diaphorina citri.Thành trùng là một loại rầy nhỏ dài 2 – 3mm, cánh dài màu nâu đậm, khi đậu phần bụng của thành trùng chổng lên cao một góc 30 - 40o so với bề mặt nơi đậu (nên được gọi là rầy chổng cánh).

- Trứng hình bầu dục, một đầu nhọn và được đính thẳng vào mặt lá, có kích thước 0,3 mm.

- Ấu trùng hình bầu dục dẹp, màu vàng đến nâu vàng, cánh ngắn và ít di động.

- Vòng đời rầy chổng cánh từ 20 - 38 ngày (Hình 1)


Hình 1. Vòng đời rầy chổng cánh

- Sau khi vũ hóa trưởng thành 4 – 5 ngày thì bắt đầu giao phối và đẻ trứng. Trứng thường được đẻ thành từng nhóm trên nách lá hoặc trong các chồi lá non (Hình 1).

- Ấu trùng sống tập trung từng đám trên đọt non, giai đoạn này từ 12-20 ngày (Hình 1).

- Trưởng thành thường chích hút trên các lá non, bánh tẻ hoặc dọc theo gân lá. Khi ăn, cánh của chúng thường xếp trên lưng, phần bụng như hình mái nhà, đầu chúc xuống, phần cuối bụng chổng lên cao tạo thành 1 góc 30o - 40o so với bề mặt lá. Trưởng thành thường bị hấp dẫn bởi màu vàng và màu nâu, trưởng thành có thể sống hơn 8 tuần (Hình 1).

2. Triệu chứng gây hại

- Thành trùng và ấu trùng chích hút dinh dưỡng lá non, đọt non làm phiến lá nhỏ và xoăn lại, đọt non lụi dần, sần sùi (Hình 2A và 2B).

- Chất thải của rầy thu hút nấm bồ hóng phát triển ảnh hưởng đến sự quang hợp của cây có múi (Hình 2C).

- Nghiêm trọng hơn, rầy chổng cánh là môi giới truyền bệnh vàng lá gân xanh (Greening) do vi khuẩn Candidatus Liberibacter asiaticus, gây thiệt hại nghiêm trọng (Hình 2D).

  

A B

  

D

Hình 2: A. Thành trùng và ấu trùng rầy chổng cánh; B và C. Triệu chứng gây hại của rầy chổng cánh; D. Triệu chứng bệnh vàng lá gân xanh trên lá

3. Thiên địch của rầy chổng cánh

- Thiên địch bắt mồi gồm các loài: kiến vàng Oecophylla smaragdina, bọ rùa, nhện...

- Thiên địch ký sinh gồm các loài ong trong họ Eulopidae và Encyrtidae ký sinh rầy non, nấm tua ký sinh rầy trưởng thành.

4. Biện pháp phòng trừ

- Cắt tỉa cành, điều khiển các đợt đọt non ra tập trung.

- Trồng cây chắn gió bao xung quanh vườn (bạch đàn, tràm, dương) để ngăn chặn rầy chổng cánh.

- Không nên trồng cây nguyệt quới, cần thăng, kim quýt, hạnh (cây ký chủ phụ của rầy chổng cánh) trong vườn.

- Trồng xen ổi xá lị trong vườn cây có múi để tăng khả năng xua đuổi rầy.

- Nhổ bỏ những cây bị vàng lá gân xanh đem tiêu hủy để giảm nguồn bệnh lây lan.

-Tạo điều kiện cho các loại thiên địch, kiến vàng phát triển trong vườn nhằm góp phần hạn chế mật số rầy. Cần lưu ý, mật số kiến vàng cao sẽ hạn chế rầy nhưng gây khó khăn trong chăm sóc và thu hoạch.

- Hàng tháng, kiểm tra xem có rầy chổng cánh hay không. Tìm các con côn trùng nhỏ, màu nâu ăn lá cây có cánh chổng ngược lên trời tạo thành góc 45 độ.

- Kiểm tra các mầm cây, lá non mềm và nhỏ nhất trên cây để xem có rầy chổng cánh không. Đây là những bộ phận côn trùng thích ăn và đẻ trứng.

- Có thể theo dõi sự xuất hiện của rầy chổng cánh bằng cách đặt những tấm dính màu vàng lên cây.

- Theo dõi mật số rầy vào các giai đoạn cây ra đọt non để phòng trị kịp thời. Một số loại thuốc có thể sử dụng như: hoạt chất Abamectin (Abasuper 3.6EC, Abatox 3.6EC,..), hoạt chất Buprofezin (Hello 500WP, Butal 25WP,..), hoạt chất Dinotefuran (Chat 20WP, Oshin 20WP,…)… kết hợp thuốc hóa học với dầu khoáng Enspray SK 99EC để tăng hiệu lực trừ rầy.



ThS. Trang Kiên Bush – Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Kiên Giang
Thư viện ảnh
Nghề vá lưới truyền thống ấp Vĩnh Quới, xã Vĩnh Hòa Phú
Khóm Tắc Cậu
Nông thôn Châu Thành
Video
Web liên kết
Quảng cáo