Dự báo một số sâu bệnh chính trên lúa hè thu 2019 và biện pháp phòng trị

19/04/2019
Diện tích lúa Hè Thu 2019 dự kiến gieo sạ hơn 280.000 ha, đây là vụ sản xuất gặp nhiều khó khăn do gặp nắng hạn đầu vụ và mưa bão ở giữa và cuối vụ. Ngoài ra đây cũng là vụ có nhiều đối tượng sâu bệnh gây hại cho cây lúa, tác động nhiều đến năng suất và sản lượng, chính vì vậy cần áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật nhằm hạn chế sự gây hại của các đối tượng sâu bệnh, đồng thời tiết kiệm được chi phí sản xuất.

Để chuẩn bị cho vụ Hè Thu 2019 đạt thắng lợi về năng suất và hiệu quả, chúng tôi cung cấp cho bà con nông dân một số thông tin về những dịch hại thường xuất hiện trong vụ để có hướng chủ động phòng trị kịp thời.

Về thời vụ: cần  chủ động gieo sạ tập trung, đồng loạt, né rầy. Thời điểm xuống giống cần cách vụ lúa trước từ 15 - 20 ngày. Tùy điều kiện cụ thể mỗi địa phương như: điều kiện nguồn nước, tình hình rầy nâu vào đèn … xác định thời gian xuống giống cho phù hợp. 

Các đối tượng dịch hại cần chú ý trong vụ Hè Thu 2019 như:

1. Rầy nâu  

- Dựa trên dự báo thời gian rầy nâu di trú của từng vùng để theo dõi tình hình rầy nâu trên đồng ruộng nhằm có biện pháp quản lý và phòng trị kịp thời, không để lây lan sang diện rộng và truyền bệnh vàng lùn và lùn xoăn lá (VL&LXL) .

           - Qua thực tế qua việc phòng trị rầy nâu vụ Đông Xuân 2018-2019 thì cho thấy việc áp dụng biện pháp 3 giảm 3 tăng, IPM đặc biệt chú ý nhất là khâu sạ thưa hợp lý và bón phân cân đối, hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc trừ sâu sẽ giúp hạn chế sự gây hại và việc phòng trừ rầy nâu sẽ đạt hiệu quả cao. Ngoài ra cần phun thuốc theo nguyên tắc “4 đúng” để quản lý tốt rầy nâu trong suốt vụ, tránh gây bộc phát rầy ở giai đoạn sau.

- -     -Tuyệt đối không nên sử dụng thuốc trừ sâu quá sớm sẽ làm mất đi nguồn thiên địch trên đồng ruộng, khuyến cáo nông dân chỉ phun thuốc hoá học khi mật số rầy cám nở rộ tập trung ở tuổi 2 – 3 với mật số cao (trên 3 con/tép lúa), sử dụng các loại thuốc đặc trị, đồng thời tuân thủ theo nguyên tắc “4 đúng”có thể sử dụng một trong các loại thuốc sau: Pexena 106 SC, Applaud 10BHN, Oshin 20 WP, Chess 50 WG... để phun xịt. Ngoài ra có thể sử dụng nấm xanh (Ma) để phòng trừ rầy. Cần chú ý nếu vào giai đoạn lúa trỗ, khi phun thuốc rầy cần bơm nước vào ruộng để rầy dễ tiếp xúc với thuốc khi phun và việc phòng trừ sẽ đạt hiệu quả cao.

2. Bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá

Đây là đối tượng có khả năng phát triển trong vụ Hè Thu 2019, do tình trạng sạ không theo lịch khuyến cáo của ngành nông nghiệp. Một số địa phương cùng lúc có nhiều trà lúa trên đồng, vì vậy rầy nâu có khả năng phát triển liên tục trên đồng và lây lan sang lúa Hè Thu 2019. Qua thực tế cho thấy diện tích nhiễm VL&LXL phần lớn xảy ra trên diện tích sạ ngoài lịch bị nhiễm rầy nâu ngay đợt rầy di trú. Chính vì vậy để hạn chế tối đa sự lây lan của bệnh vấn đề then chốt là phải sạ tập trung, đồng loạt, né rầy.

     Để quản lý tốt bệnh VL&LXL và ngăn chặn sự lây lan của bệnh bà con nông dân cần thực hiện tốt những biện pháp sau đây:

        - Vệ sinh đồng ruộng cày vùi gốc rạ ngay sau khi đã thu hoạch lúa , không nên để lúa chét trên đồng vì đây là nơi lưu trú của rầy nâu.

- Cần quản lý thật tốt đối với rầy nâu vì rầy nâu chính là nguồn lây lan bệnh này.  

- Thăm đồng thường xuyên nhất là trên những chân ruộng có sự xuất hiện sớm của rầy nâu nhằm phát hiện sớm bệnh VL&LXL. Thực hiện ngay biện pháp nhổ bỏ tiêu huỷ cây bệnh và phun thuốc đặc trị  rầy để tránh lây lan mầm bệnh.

3. Bệnh cháy bìa lá

Bệnh thường xuất hiện vào cuối giai đoạn đẻ nhánh - đòng - trổ, nhất là sau những đợt mưa bão. Lúc sáng sớm, ra thăm đồng sẽ thấy trên chóp lá bệnh có những giọt nước nhỏ màu nâu, đó chính là những giọt dịch vi khuẩn. Từ những giọt vi khuẩn này, chúng sẽ lây lan từ cây này qua cây khác. Trên những ruộng sạ dày, trồng giống nhiễm; bón thừa phân đạm, bệnh sẽ phát triển mạnh hơn. Đặc biệt trong mùa mưa bão bệnh lây lan và phát triển rất nhanh do mực nước ruộng dâng cao. Vi khuẩn xâm nhiễm vào cây qua các thủy khẩu ở rìa lá, chóp lá tới mạch nhựa và nhân mật số. Ngoài ra vi khuẩn còn xâm nhập qua các vết thương do mưa bão.

* Sự lây lan của bệnh: 

+ Nước mưa làm bắn những giọt vi khuẩn từ lá này sang lá khác, ngoài ra nước mưa làm rơi những giọt vi khuẩn xuống ruộng làm bệnh lây lan khắp ruộng.

+ Nước trong ruộng có chứa vi khuẩn làm lây lan vi khuẩn sang những lá của bụi bên cạnh, lây lan từ ruộng này sang ruộng khác.

+ Người lội vào ruộng lúc lá lúa còn ướt làm lây bệnh theo lối đi.

 

Hình: Bệnh cháy bìa lá trên lúa


- Khi xuất hiện bệnh, nên giảm bớt lượng phân đạm, tăng cường phân kali, thay nước ruộng và phun một trong các loại thuốc sau: Visen 20SC, Bony 4SL, Starner 20 WP, Map Lotus 125WP, Xantocin 20 WP…phun vào giai đoạn làm đòng và trước trổ nhất là sau những đợt mưa bão. Có thể rút bớt nước ruộng sau đó xử lý vôi bột với liều lượng 200-300kg/ha. Cần lưu ý phun thuốc chỉ có thể chặn không cho bệnh lây lan ra các lá lúa khác, chú ý cần tránh phun thuốc lúc lúa phơi màu.

4. Nhện gié

Nhện gié là đối tượng gây hại trên lúa ngày càng có xu hướng gia tăng mạnh trong những năm gần đây.Trong vụ Hè Thu nhện gié thường xuất hiện và gây hại nặng hơn vụ Đông Xuân. Ngoài ra trên các trà lúa sạ dầy, ruộng bị khô hạn kéo dài nhất là trong giai đoạn đòng trổ, và ở những nơi có điều kiện canh tác lúa đặc thù phải xuống giống sớm để né lũ, làm cho khoảng thời gian cách ly giữa 2 vụ rất ngắn, đây cũng là điều kiện cho nhện gié gây hại trên diện rộng.

- Nhện lưu tồn trên lúa rài, lúa chét, gốc rơm rạ còn sót lại do đốt rơm không hết nằm cặp theo bờ ruộng, và lúa mọc bên lề đường hay bờ bao do lúc phơi lúa vơi vãi. Đây là nguồn tác nhân lây lan từ vụ này qua vụ sau, mật số dần dần được tích luỹ gây bộc phát thành dịch . Hiện nay chưa phát hiện cây ký chủ nào ngoài cây lúa, hầu như các giống lúa đều bị nhiễm, ngay cả những cây lúa hoang. Khi mật số cao, nhện gié tấn công lên bông làm hạt bị lép rất nhiều.     

        - Vòng đời của nhện gié rất ngắn 12 - 20 ngày. Do đặc điểm sinh sản nhanh, sống tập trung, ít di chuyển và thường gây hại nặng ở giai đoạn trổ trở về sau nên khả năng lây lan rất lớn. Nông dân thường phun lượng nước rất ít, chỉ 1 – 2 bình 16 lít/1.000 m2, hơn nữa vì tập tính đặc biệt của nhện gié là sống kín trong bẹ lá lúa, nên lượng nước không đủ thấm vào bẹ lá làm hạn chế sự tiếp xúc của nhện gié với thuốc, và nhện gié trở nên kháng thuốc là điều tất yếu, từ đó làm cho việc phòng trừ gặp nhiều khó khăn.

* Biện pháp quản lý

- Cách ly thời vụ ít nhất 3 tuần.

- Gieo sạ thưa, quản lý mực nước ruộng luôn đầy đủ, tránh để khô hạn, nhất là vào giai đoạn lúa làm đòng, trổ.

- Khi phát hiện có trên 10% chồi có vết bệnh và cây lúa ở giai đoạn 40 – 60 ngày sau khi sạ, có thể sử dụng một trong các thuốc đặc trị nhện để phun: Kinalux 25 EC, Comite 73 EC, Takare 2EC, Nissorun 5 EC…,  vì nhện ở trong bẹ lá lúa nên cần phải phun lượng nước tối thiểu 3 bình 16 lít/1.000 m2 để thuốc có thể chảy vào bẹ lá, nên chỉnh bét phun cho nhuyễn và đều, phun thuốc khi ruộng đầy đủ nước và vào chiều mát hoặc sau khi mưa tạnh để tăng hiệu quả của thuốc.

5. Muỗi hành (Sâu năn)

Một vài vụ gần đây muỗi hành xuất hiện và gây hại trên diện rộng, vì vậy cần thăm đồng thường xuyên và phát hiện sớm sự gây hại của Muỗi hành. Muỗi hành thường gây hại chủ yếu ở giai đoạn từ mạ đến đẻ nhánh (trong vòng 35 ngày sau sạ). Trong vụ Hè Thu thời tiết nóng, mưa, ẩm độ cao rất phù hợp cho muỗi hành gây hại. Ở Kiên Giang trong vụ Đông Xuân 2018-2019 diện tích nhiễm muỗi hành chỉ rải rác ở một số nơi như: Tân Hiệp, Giồng Riềng, Hòn Đất…với diện tích nhiễm rất ít, tuy nhiên trong vụ Hè Thu 2019 bà con nông dân cần thăm đồng thường xuyên phát hiện sớm đối tượng dịch hại để có biện pháp quản lý thích hợp đem lại hiệu quả cao.

* Biện pháp phòng trừ

         - Tăng cường vệ sinh đồng ruộng, dọn sạch cỏ dại, lúa chét, lúa hoang mọc ở kênh mương, ruộng. Cày vùi sau khi thu hoạch và cách ly thời vụ ít nhất là 02 tuần.

         - Làm đất kỹ, san bằng mặt ruộng để mạ mọc đều hạn chế việc cấy dặm lại vì muỗi hành thường tấn công gây hại nặng trên lúa cấy dặm.

        - Cần gieo sạ tập trung, bón phân cân đối, không bón thừa đạm. Tăng cường bón lân, kali ở giai đoạn 7 -10 ngày sau sạ, đồng thời bổ sung thêm các loại phân có hàm lượng canxi, magie, silic để tăng sức đề kháng cho cây.

         - Không phun thuốc trừ sâu sớm ở giai đoạn 40 ngày đầu của cây lúa để bảo vệ thiên địch.

             6. Ngộ độc hữu cơ

  Một số nông dân sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân thì tiến hành sạ lúa Hè Thu ngay, không tuân thủ thời gian cách ly giữa 2 vụ (ít nhất 2 – 3 tuần), chính vì vậy cây lúa sinh trưởng kém do bị ngộ độc hữu cơ (rễ lúa bị hư không hấp thu được dinh dưỡng). Trong điều kiện ngập nước, rơm rạ cũng như chất hữu cơ có sẵn trong đất sẽ được phân hủy trong điều kiện không có không khí, quá trình phân hủy này sẽ sinh ra các acid hữu cơ (H2S). Nếu nước trong ruộng không được lưu thông, các acid hữu cơ này sẽ đọng lại trong ruộng và nồng độ ngày càng cao làm rễ của cây lúa bị thối đen, không hấp thu được dinh dưỡng.

- Cây lúa có hiện tượng lá bị vàng đỏ, cây lùn hơn bình thường và nhảy chồi kém, đôi khi trên lá xuất hiện những chấm màu nâu đỏ, nhổ rễ lên quan sát thấy đa phần rễ bị thối đen và có mùi hôi, còn lại rất ít rễ trắng

* Biện pháp quản lý

+ Xả nước trong ruộng ra bỏ, đánh rãnh để thoát cả nước đọng ở những chỗ trũng, nếu có điều kiện thì phơi đất một vài ngày.

+ Bơm nước mới vào ruộng.

+ Rãi thêm phân super lân (15 – 20kg/công, nếu lúa còn nhỏ), có thể phun hỗ trợ cho cây lúa bằng những loại phân bón qua lá thành phần có lân hoặc acid Humic...   nhằm kích thích bộ rễ phát triển như: Đại Nông 3, N999, MOSAN, K- HUMAT …

+ Khi phát hiện ruộng lúa bị vàng do ngộ độc hữu cơ, tuyệt đối không được bón thêm phân urê vì sẽ làm độ độc của nước tăng lên, ảnh hưởng nhiều đến bộ rễ.

+ Khi nhổ cây lúa lên thấy rễ mới màu trắng mọc ra, lúc đó mới có thể bón thêm phân đạm.

+ Trong qua trình canh tác nên tháo bỏ nước ruộng 2 – 3 lần nhằm loại bỏ những độc chất ảnh hưởng đến rễ lúa.

         Ngoài ra bà con cần thăm đồng thường xuyên để phát hiện và quản lý tốt các đối tượng khác như: chuột, ốc bươu vàng, bệnh thối thân do vi khuẩn gây ra… để bảo vệ tốt năng suất mùa vụ.

             Kính chúc bà con đạt một vụ mùa bội thu.

Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Chi cục Trồng trọt & Bảo vệ thực vật Kiên Giang)
Thư viện ảnh
Nghề vá lưới truyền thống ấp Vĩnh Quới, xã Vĩnh Hòa Phú
Khóm Tắc Cậu
Nông thôn Châu Thành
Video
Web liên kết
Quảng cáo