Cổng thông tin điện tử Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Bảo vệ thực vật

Xem với cỡ chữAA

Sâu vẽ bùa Phyllocnistis citrella Stainton gây hại cây có múi và biện pháp phòng trừ

(09:10 | 23/09/2020)

      Kiên Giang hiện có 667 ha trồng cây có múi gồm: cam, quýt, bưởi,.. tập trung ở các huyện Gò Quao, Giồng Riềng, Tân Hiệp, An Minh, An Biên,… Cây có múi là loại cây đặc sản có giá trị kinh tế cao, được nhiều nông dân chọn để chuyển đổi từ cây trồng kém hiệu quả. Nhưng trong quá trình canh tác từ giai đoạn kiến thiết cơ bản đến giai đoạn trưởng thành cho thu hoạch trên cây có múi có rất nhiều dịch hại xuất hiện gây hại như bệnh vàng lá gân xanh, rầy chổng cánh,...

     Thời điểm hiện tại đã bước vào mùa mưa, kèm theo việc nắng mưa xen kẻ như hiện nay là điều kiện thuận lợi để sâu vẽ bùa xuất hiện và gây hại nặng. Khi bước vào mùa mưa, cây có múi sẽ cho ra những đợt đọt non để chuẩn bị cho trái, thời điểm này có nhiều dịch hại tấn công đọt non, trong đó một trong các đối tượng đáng chú ý là sâu vẽ bùa. Sâu vẽ bùa là đối tượng gây hại chủ yếu và nguy hiểm cho các vùng trồng cây có múi, chúng gây hại quanh năm khi cây ra đọt non, gây hại nhiều vào tháng 2-10. Nhằm hạn chế tối đa sự gây hại của sâu vẽ bùa.Trong bài viết này chúng tôi sẽ cung cấp một số thông tin về sâu vẽ bùa và biện pháp phòng trừ để bà con và các bạn tham khảo  

       1. Đặc điểm hình thái, sinh học và vòng đời của sâu vẽ bùa

     Sâu vẽ bùa có tên khoa học Phyllocnistis citrella Stainton (Lepidoptera: Gracillariidae), có nguồn gốc từ Đông Nam Á, là loài gây hại quan trọng trên khắp các vườn cây có múi, đặc biệt ở giai đoạn cây còn nhỏ. Sâu vẽ bùa xuất hiện ở nhiều nước trong vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ký chủ chính của sâu vẽ bùa là họ cây có múi - Rutaceae. Ngoài ra, sâu vẽ bùa còn tấn công măng cụt và một số cây trồng khác.

      Sâu vẽ bùa có bốn giai đoạn sống: trứng, sâu non, nhộng và thành trùng. Vòng đời từ 18 -27 ngày (Hình 1).

     Thành trùng: là loài bướm đêm nhỏ, dài chưa đến 2 mm với sải cánh khoảng 4 mm. Chúng có cánh trước màu trắng bạc và ánh kim với các mảng màu nâu và trắng và một đốm đen rõ rệt trên mỗi đầu cánh (Hình 1). Bướm đêm hoạt động mạnh nhất từ chiều tối đến sáng sớm và trốn cả ngày ở mặt dưới của lá nhưng hiếm khi quan sát thấy chúng. Ngay sau khi vũ hóa, con cái phát ra một pheromone giới tính để thu hút con đực. Con cái đẻ trứng đơn lẻ ở mặt dưới của lá. Các lá chét mới xuất hiện, đặc biệt là dọc theo đỉnh sinh trưởng, là vị trí ưa thích của con cái đẻ trứng.Thành trùng không gây hại cây và chỉ sống được 7 -14 ngày.

     Trứng: hình bầu dục, kích thước 0,3 - 0,4mm, mới đẻ trong suốt, gần nở màu trắng vàng (Hình 1).Một con cái đẻ từ 40-50 trứng. Thời gian trứng nở khoảng 4 - 5 ngày.

     Ấu trùng: mình dẹp, không chân, sâu mới nở dài 0,5mm màu xanh nhạt, đẫy sức dài 4mm màu vàng nhạt (Hình 1). Các ấu trùng mới xuất hiện ngay lập tức bắt đầu kiếm ăn trong lá và ban đầu tạo ra các điểm đường hầm nhỏ, gần như không nhìn thấy được. Khi ấu trùng lớn lên, đường đi của đường hầm ngoằn ngoèo sẽ trở nên dễ nhận thấy hơn. Ấu trùng có 4 tuổi, thời gian chúng phát triển từ 7- 12 ngày tùy vào điều kiện ngoại cảnh.

     Nhộng: Ấu trùng chui ra khỏi từ đường hầm dưới lá và cuộn mép lá lên trên làm cho lá bị quăn lại. Bên trong mép lá cuộn tròn đó, ấu trùng sẽ hóa thành nhộng. Nhộng dài khoảng 2 mm, màu vàng nâu, hai bên thân mỗi đốt có một u lồi (Hình 1). Giai đoạn nhộng kéo dài từ 7 - 10 ngày.

     2. Triệu chứng gây hại

     Sâu vẽ bùa gây hại trên các chồi và lá non. Sâu non đục phá lá ở dưới phần biểu bì, ăn phần mô mềm tạo ra các đường hầm cạn trong các lá non. Sâu đi tới đâu biểu bì phồng lên tới đó, vẽ thành những đường ngoằn ngoèo nên được gọi là vẽ bùa, các lằn đục của sâu không bao giờ gặp nhau (Hình 2 và 3).

     Các lá bị sâu vẽ bùa gây hại thường bị co rúm lại và biến dạng nhất là những lá non, làm giảm diện tích quang hợp và làm giảm khả năng sinh trưởng của các chồi non(Hình 2 và 3). Ngoài ra các đường đục của sâu vẽ bùa còn tạo điều kiện cho vi khuẩn Xanthomonas campestris xâm nhập gây bệnh loét, làm lá bị rụng.

     Ngoài ra, sâu vẽ bùa còn gây hại trên trái đục đường hầm dưới lớp biểu bì vỏ trái ảnh hưởng đến sự quang hợp của vỏ trái và làm giảm giá trị cảm quan của trái (Hình 4).

     3. Yếu tố ảnh hưởng

     - Sâu vẽ bùa gây hại quanh năm, mức độ gây hại phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và thức ăn của sâu. Nhiệt độ thích hợp cho sâu phát triển từ 23-29oC, ẩm độ từ 85-90%.

     - Thiên địch của sâu vẽ bùa: Thiên địch ký sinh: Có nhiều loài ong trong các họ Chalcidoidea và Ichneumonidea. Thiên địch bắt mồi: Kiến vàngOecophylla smaragdina.

     4. Biện pháp phòng trừ

     Biện pháp canh tác:

     - Sâu vẽ bùa hại cây có múi bị thu hút bởi những cây mới có đọt non. Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt, tỉa cành, tạo tán, bón thúc cho đọt non ra tập trung, hạn chế sự phá hại của sâu. Một khi lá cứng lại, sâu sẽ không thể tấn công gây hại.

     - Không bón phân đạm vào những thời điểm trong năm khi mật số sâu vẽ bùa cao và phát triển mạnh sẽ bị gây hại nặng.

     - Thu dọn lá rụng trong vườn đốt bỏ cũng hạn chế nguồn sâu. Trường hợp bị hại nặng thì có thể cắt bỏ các chồi lá bị sâu đem tập trung một chỗ để tiêu diệt.

     - Luôn luôn loại bỏ các chồi non, chồi mọc từ thân cây bên dưới gốc ghép (nếu vườn trồng cây nhân giống bằng phương pháp ghép) là nguồn thức ăn của sâu vẽ bùa, vì chúng bắt nguồn từ gốc ghép và sẽ không tạo ra trái mong muốn.

     Biện pháp sinh học: Bảo vệ các loài thiên địch có sẳn trong vườn như Kiến vàng, các loài ong kí sinh,… để hạn chế mật số giúp kiểm soát tốt sâu vẽ bùa. Có thể sử dụng một số thuốc có hoạt chất sinh học an toàn với thiên địch như Abamectin, dầu khoáng,..

     Biện pháp hóa học: Khi mật số sâu vẽ bùa cao, thiên địch ít, có thể sử dụng một số thuốc có trong danh mục được phép sử dụng như hoạt chất Abamectin (Abasuper 3.6EC, Abatin 1.6EC,..), hoạt chất Azadirachtin (Altivi 0.3EC, Hoaneem 0.3EC,..) hoạt chất Clothianidin (Dantotsu 16SG, Tiptof 16SG,..),… Phun theo liều lượng khuyến cáo của nhà sản xuất và phun lại lần 2 cách 7 - 10 ngày. Nên phun thuốc hoặc dầu khoáng ngay khi chồi mới nảy dài khoảng 2 - 4cm để mang lại hiệu quả cao.

ThS. Trang Kiên Bush – Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện An Biên